Thím tôi (phần 2)

Có một thím bước vào gia đình tôi không ăn trầu, chẳng biết có phải là người thím cuối cùng thuộc thế hệ mẹ tôi hay không nhưng so với mẹ tôi thì thím ít hơn bốn chục tuổi, gần bằng tuổi chị gái tôi. Tên thím là Khang nhưng cả nhà gọi thím theo tên chồng: Thím Hoạch! Thím Hoạch dứt khoát không phải là người thuộc thế hệ mẹ tôi và các thím trong nhà. Thím là con người của “thế hệ mới”, theo truyền thống gia đình, chúng tôi kính trọng thím Hoạch một cách tự nhiên. Thím là người đàn bà có chiếc xe đạp Thống Nhất đầu tiên trong gia đình tôi và có lẽ là người đàn bà đầu tiên trong làng biết đi xe đạp. Chú tôi là một người giỏi giang. Sau 1954, chú Hoạch tôi đang bước vào độ tuổi thành niên. Chú hăng hái hoạt động các phong trào, đoàn thể … được kết nạp Đảng và được cử làm xã đội trưởng dân quân du kích. Khoảng những năm sáu mươi (TK XX), huyện Tùng Thiện triển khai đắp đập Xuân Khanh. Đây là công trình thủy lợi quan trọng đầu tiên trong vùng nên trai tráng của các huyện lân cận cũng được huy động tham gia. Tôi được nghe kể lại không khí sôi động lắm. Trên khắp công trường, chỗ nào cũng đầy ắp tiếng cười và những điệu hò đối đáp của nam thanh nữ tú. Vào giai đoạn cuối, mặt đập nhô cao bằng phẳng nên được coi như là sân khấu ngoài trời. Trong mọi hoạt động có môn vật được nhiều người ưa thích. Một hôm trong giờ giải lao, đô vật Võng Xuyên (một xã của huyện Phúc Thọ, đây cũng là đất vật) thách đấu với thanh niên cả huyện, mấy ngày trời mà không ai dám đấu … Vậy mà chú Hoạch tôi ứng thí. Không có giải nào mà keo vật quyết liệt đến vậy. Đến bây giờ mỗi khi nhắc về chú mọi người vẫn kể về keo vật năm ấy. Thắng đô vật Võng Xuyên tiếng tăm chú Hoạch tôi vang dội cả công trường. Thím tôi khi ấy là cán bộ Hội phụ nữ Huyện Tùng Thiện. Chú thím gặp nhau như “trai tài, gái đảm” …

 

Bước vào nhà tôi, thím Hoạch cũng như những người đàn bà khác. Nếu có khác chỉ là thím không ăn trầu và ngày hai buổi đi về bằng xe đạp. Thím cũng hay đến nhà tôi vào buổi trưa nhưng là trưa chủ nhật. Không dám ngồi đối diện với mẹ tôi, lần nào cũng lựa rồi ghe ghé ngồi xuống phản. Rất nhiều chuyện, nhưng tuyệt nhiên không có chuyện nào về “mẹ chồng, nàng dâu”. Mẹ tôi bảo: Một câu mẹ em, hai câu cũng mẹ em! … Nhà mình thật có phúc mới có được thím!

 

Chẳng là nhà chồng thím “hoàn cảnh” lắm. Ông bà trẻ tôi sinh hạ được ba người con, chú Hoạch tôi là lớn. Tiếp đến là một cô và một chú nữa. Không biết vì nguyên nhân gì mà tự nhiên bà trẻ tôi bị thần kinh. Không đập phá cãi cọ, không quên chuyện gì, gặp những đứa trẻ đi ngoài đường chỉ cần nghe tiếng là biết nó con cháu nhà ai. Thậm chí còn nhớ cả đến ngày giỗ của những người trong làng … Bà trẻ tôi chỉ có mỗi tội là nói ,nói suốt ngày đêm trừ lúc mệt quá thiếp đi, thức dậy lại nói, nói không cần ai nghe. Tôi rất thích nghe chuyện của bà mặc dù mỗi khi bà đến nhà, tôi có cảm giác sờ sợ. Chuyện của bà toàn chuyện ngày xưa, năm này qua năm khác, tôi biết nhiều chuyện trong làng cũng một phần nhờ vào bà … Từ ngày bị thần kinh bà không buôn bán hay làm ăn gì được nữa. Sáng nào cũng vậy bà đun một ấm nước chè tươi rồi một tay ấm, một tay bát bà ra chợ Mía. Không nài nỉ ép buộc, chỉ xởi lởi mời chào. Lạ lùng là quần áo lôi thôi rách rưới, cái khăn tùm hụp che đi cặp mắt toét (người toét mắt rất sợ ánh sáng chói) nhưng ấm nước chè chỉ nửa buổi là hết, ai muộn là không còn để uống. Chợ có đông thì cũng chỉ một ấm, không bao giờ có ấm thứ hai. Có người uống lâu năm sinh nghiện, hôm nào vắng bà là lại mong mỏi, nhắc nhở … Riêng tôi thì bảo: Bà là một phần của chợ Mía – một cái chợ quê đông đúc nổi tiếng trong vùng! Nếu có ai động chạm đến tự ái thì bà chỉ cười, tay rót nước, tay nhận những đồng xu, miệng bảo: Tao bây giờ giời hành mới nên nông nỗi này, nhà tao ngày xưa giàu như vua Kẻ Gốm (chắc là làng Bát Tràng) … Quả là vậy, bà trẻ tôi xuất thân trong một nhà giàu có ở làng Đông Sàng (một làng của xã Đường Lâm). Gia đình bà có mười anh chị em nhưng chỉ có một người con trai. Chín chị em người nào buôn bán cũng giỏi. Hàng hóa ở chợ Mía nhiều người nói, một thời do chị em nhà bà thống thủ. Trong số chín người đàn bà ấy có hai người làm dâu nhà tôi. Em gái bà lấy chú ruột tôi. Thím tôi bị địa chủ mất sạch ruộng đất, không được vào hợp tác xã. Vậy mà chỉ buôn thúng bát mẹt (trong thời bao cấp) thím tôi nuôi cả nhà qua cơn bĩ cực. Mẹ tôi bảo lúc còn con gái thím ấy chỉ có xuôi trầu vỏ mà nổi tiếng chợ Đồng Xuân …

 

Có con dâu bà trẻ tôi vẫn không hề thay đổi, vẫn nước chè tươi bán rong chợ Mía, vẫn cái khăn chùm nửa mặt và những câu chuyện triền miên không kể ngày đêm … Nếu có khác là những đồng xu bán nước chè được bà cất vào một cái lọ. Bà bảo: Cóp làm vốn cho cái Khang! Từ ngày có con dâu thỉnh thoảng bà lại bảo: “Con gái là con người ta, con dâu mới thật mẹ cha mua về”! Bà phân biệt ra mặt với cô con gái. Biết ý, chị dâu lại hết sức yêu chiều cô em chồng nên cửa nhà êm thấm lắm. Dân làng Mông Phụ bảo, trời ăn ở lại với gia đình ông bà trẻ tôi. Thế rồi năm 1964, chú Hoạch tôi nhập ngũ. Sau mấy tháng huấn luyện, chú Hoạch tôi vào Nam chiến đấu. Thím Hoạch có xe đạp nên càng năng về hơn, chăm chút mẹ chồng chu đáo hơn. Có được mảnh vải “phân phối” lại đem về cho mẹ chồng. Bao nhiêu là vải, năm này qua năm khác vẫn được bà trẻ tôi cất kỹ, không hề may mặc, ai nói cũng không được. Trong nhà có kẻ bạo mồm bảo: Bà có biết con dâu bà nó làm gì không? Hội trưởng hội phụ nữ Huyện đấy, bà cứ lôi thôi thế xấu mặt nó … Bà trẻ tôi chỉ cười: Nó làm gì thây kệ nó, tôi là mẹ nó, tôi đối với nó cốt ở cái tấm lòng!

 

Thế rồi, thế rồi … chú tôi không bao giờ trở về nữa! Chiến tranh quá ác liệt, hôm báo tử chú cả nhà chỉ biết chú đã hy sinh ở mặt trận phía Nam. Tang tóc, cô quạnh chùm lên mái nhà bà trẻ tôi. Thím Hoạch buồn lắm, đi đi, về về, lặng lẽ như một cái bóng. Âu sầu và thời gian đã lấy đi tuổi trẻ của thím. Bà mẹ chồng động viên: Thằng Hoạch nó mất rồi, Khang ạ, bầm coi mày như con gái! Cho đến một hôm sau gần chục năm góa bụa, bà trẻ tôi bảo thím: Khang này, nghe bầm nói đây: Trong muôn ngàn nỗi khổ ở đời thì khổ nhất là người đàn bà không có chồng. Nếu coi bầm là bầm thì con đi lấy chồng đi … Bà trẻ tôi nói xong, thím tôi ngả đầu vào vai mẹ chồng. Hai người đàn bà lặng lẽ khóc!

 

Thím Hoạch tôi đi lấy chồng, thím là người duy nhất trong gia đình tôi bước chân ra. Mẹ tôi buồn lắm, bảo: Âu cũng là cái số thím ấy phải thế! Trước hôm ấy thím quay về nhà, trả lại gia đình nhà chồng chiếc xe đạp Thống Nhất. Hôm ấy chẳng biết do vô tình hay cố ý mà cả nhà bà trẻ tôi không ai ở nhà. Thím dắt xe đạp vào buồng rồi bọc gói một số tư trang đi như chốn khỏi mái nhà mà đời người đàn bà khi lấy chồng không ai lại nghĩ có ngày hôm nay. 

 

Sau thời gian thím Hoạch tôi tái giá (thím tôi nắm nối với một người đàn ông góa vợ ở đầu thị xã Sơn Tây), bà trẻ tôi ốm, không ra chợ Mía bán nước chè nữa, nhưng trong muôn vàn câu chuyện của bà vẫn có thím Hoạch, thím vẫn hiển hiện trong đời sống của gia đình chúng tôi. Lấy chú tôi chưa kịp có con thì chú ra mặt trận … Tôi ra tỉnh học, thỉnh thoảng lại gặp thím trên đường. Cho đến tận bây giờ tôi không hỏi ai và thật ra tôi không muốn tìm hiểu tại sao thím lại bỏ công tác về tần tảo chợ búa độ nhật nuôi con mình, con chồng bằng một gánh hàng rong. Nhiều hôm vắng vẻ tôi dừng xe lại chào thím lễ phép, thím ngẩng nhìn tôi ngỡ ngàng: Anh có phải là … con chị Ngoạn (Ngoạn là tên bố tôi) không? Ôi, cháu tôi lớn quá rồi, suýt nữa thím không nhận ra. Bố mẹ cháu có khỏe không? …

 

Tôi vào đại học rồi ra trường, biết gia đình thím hình như cũng không được cơm lành canh ngọt bởi người chồng cờ bạc rượu chè. Mỗi lần về quê, vẫn thấy thím trên đoạn đường từ làng tôi ra phố. Cái đòn gánh tre ngày càng vít cong hai đầu đè lên thân hình mảnh dẻ của thím. Tôi không dám chào chỉ lặng lẽ đứng nhìn. Thím tôi đi khỏi, chỉ còn tiếng kĩu kịt như nỉ non, như oán hờn của phận người hiện hữu đấy mà như thực như hư trên con đường lầm bụi hai chiều hối hả xe cộ ngược xuôi …

 

Hôm bà trẻ tôi mất tôi kịp về, mọi người bảo rằng bà cụ không ăn uống, không nói năng một tuần liền. Trước phút lâm chung bà trẻ tôi chỉ xin một bát nước chè tươi. Đỡ bà dậy, bà rít một hơi cạn bát nước chè rồi mạch lạc dặn chú tôi: Bầm đi đây, vải vóc cái Khang cho, bầm để cho mày. Còn cái lọ này cho cái Khang! Nghe tin bà trẻ tôi mất, thím Hoạch tôi về. Ai cũng đoán thế nhưng không ai biết cụ thể sẽ như thế nào. Thím dừng lại trước sân, đàng hoàng xin cả nhà cho phép trở bà trẻ tôi như mẹ chồng. Không ai nỡ từ chối. Thím tôi mặc áo sô đại tang tiến đến bên thềm nằm thủ phục cất tiếng khóc: 

 

– Mẹ ơi! … Ới mẹ ơi! …

 

Tiếng khóc tắc nghẹn, uất ngất vang vọng rồi lịm tắt. Cả đám tang đông như thế mà lặng phắc không một tiếng động. Tôi đã đi dự nhiều đám tang thấy người ta phần nhiều khóc dối. Nhưng hôm nay, trong đám tang này có lẽ là lần đầu tiên trong đời tôi thấy người ta khóc thật. Tôi liếc nhìn những gương mặt giãi dầu mưa nắng, những gương mặt từng trải sóng gió cuộc đời, rồi những khuôn mặt non trẻ … Tất cả, tất cả đều đầm đìa nước mắt nhưng tuyệt nhiên không có một tiếng sụt sịt than vãn nào. Ai cũng để cho nước mắt mình chảy, những giọt nước mắt đã bị kìm nén quá lâu rồi! …

 

Sau ngày cất đám bà trẻ tôi xong, theo lời mẹ dặn, người em chú Hoạch tôi mang cái lọ của bà trẻ tôi ra. Một cái lọ đựng hạt giống khá to và nặng. Mọi người có mặt hôm đó ai cũng hồi hộp không biết trong lọ đựng gì mà bà cụ chằng buộc cẩn thận thế kia. Rồi cái nút cũng được mở, chú tôi đổ ra cái nong xảy. Lùm lùm một nong toàn tiền xu, những đồng xu có lỗ một thời, lâu lắm rồi không ai nhìn thấy nữa. Mọi người chợt hiểu đây là những đồng tiền công quả của những năm tháng bán nước chè ngoài chợ Mía của bà trẻ tôi. Tôi bốc một vốc lên tay, một xu, hai xu và năm xu. Có đồng còn óng ánh mới, có đồng đã móp méo, mòn vẹt do bọn trẻ chúng tôi dùng những đồng xu này đánh đáo. Tôi chợt nhớ đến một thời trên mỗi con tem thư có in giá: Mười hai xu. Ai đó bảo: Bây giờ tiêu thế nào được những đồng tiền này! Đợi lúc vắng vẻ, tôi bảo chú tôi: Đừng nói cho ai biết mà mang tội phạm pháp. Chú mang những đồng tiền này đến phường đúc, đúc một cái mâm để lên bàn thờ mà thờ!

 

Sau này, mỗi lần đi đâu lên cao nguyên, tôi cũng cố gắng qua Đà Lạt. Giữa thành phố hoa thơ mộng, trong nghĩa trang thành phố có phần mộ của chú Hoạch tôi. Gần đây, năm 2010 tôi lên thăm mộ chú. Tôi chìm đắm vào không gian u tịch của nghĩa trang chiều. Chẳng có gì ngoài tiếng reo vi vút của hàng thông vĩ mã. Tôi không ngờ một cuộc đời sôi động của chú tôi mà giờ đây lại nằm yên nghỉ trong một nghĩa trang thanh tịnh thế. Trước khi chia tay, tôi nhẩm đọc tên chú khắc trên bia: Liệt sỹ Hà Mạnh Hoạch. Cấp bậc trung úy. Chức vụ: Chính trị viên đại đội. Sinh ngày … Hy sinh ngày …

 

Lần nào cũng thế, khi chia tay chú người mà tôi nhớ đến đầu tiên là thím tôi. Giá như không có chiến tranh! …

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s